Ghanese galgenhumor in tijden van corona
De dansende grafkistdragers uit Ghana als Covid-19 meme
Als je YouTube kijkende zoons hebt zoals ik, dan heb je hem vast al weleens gezien: de meme met de dansende Ghanese grafkistdragers. In een soort van Funniest Homevideo’s waarin op het moment dat iemand na een halsbrekende toer zijn nek lijkt te breken of anderszins de pijp uit lijkt te gaan, komen deze dragers in beeld, als ware het dansend met de kist van de ongelukkige op de kenmerkende tune van ‘Astronomia’. De kistdragers waren al een internationaal fenomeen geworden sinds de BBC in 2017 een reportage had gemaakt over deze ‘dancing pallbearers’. Maar pas dit jaar werd de video via sociale media een populaire meme met de muziek van Tony Igy en Icetone. En sinds de uitbraak van corona werd de meme opeens een populaire humoristische waarschuwing voor de gevaren van het corona virus. De van galgenhumor getuigende slogan ‘Stay home or dance with us’ verscheen op billboards tot in Brazilië met de foto van de altijd in keurig zwart pak gestoken en donkere zonnebrillen dragende Ghanese kistdragers. Inmiddels hebben zij zich de boodschap toegeëigend en zetten ze deze zelf in om hun bekendheid te gelde te maken.
https://twitter.com/DadaAwu/status/1249638842006679555?s=20
Het is voor veel mensen waarschijnlijk vreemd om op een begrafenis dragers te zien dansen en allerlei capriolen uithalen met een lijkkist. ‘Het lijkt wel een feest!’, riep mijn zoontje uit. Ik las op een website dat dit een ‘ancient tradition common in Ghana’ zou zijn. Maar iemand die vele begrafenissen in Ghana heeft bijgewoond zoals ik weet wel beter. ‘Common’ is dit de laatste paar jaar in de hoofdstad Accra wel, maar ‘ancient’ zeker niet. Begrafenissen worden in Ghana van oudsher groots gevierd. Met honderden aanwezigen, muziek, dans, eten en veel vertoon. Het is belangrijk dat een dode op passende wijze wordt begeleid naar het hiernamaals. Zijn geest zou anders blijven ronddolen en niet deel van de voorouderfamilie worden. Begrafenissen zijn tevens een middel om status en succes uit te dragen voor de nabestaanden of een gemeenschap. Maar zoals de cultureel antropoloog Marleen de Witte heel mooi laat zien in haar studie van de Ghanese begrafeniscultuur (2001), zijn de gewoonten hieromtrent steeds aan mode onderhevig. Zo heeft de komst van de elektriciteit en daarmee van mortuaria het mogelijk gemaakt de dode gebalsemd en al voor lange tijd te bewaren. En dan kan het zomaar gebeuren dat een rijke en/of voorname dode pas maanden na zijn of haar dood een grote begrafenis met heel veel toeters en bellen krijgt.
Toen mijn schoonvader in 2008 overleed in Ghana was het mode om een staak in het lijk te steken en de dode staand en wel vastgemetseld aan de grond zijn beroep te laten uitbeelden. In het geval van mijn schoonvader, die mechanical engineer was, zou dat betekenen dat hij zijn overall zou dragen en enkele gereedschappen vast zou houden. Mijn man heeft zich hier met succes met hand en tand tegen verzet, zodat zijn vader toch gewoon liggend op een bed werd opgebaard. Later werd deze praktijk om hygiënische redenen verboden. Maar de Ghanese begrafenisindustrie is een lucratieve business en dus worden er weer nieuwe dingen bedacht die vaak oude ideeën in een nieuw jasje steken. De donaties van de honderden aanwezigen maken veel goed, maar een begrafenis blijft een dure aangelegenheid. Toen twee jaar geleden ook mijn Ghanese schoonmoeder overleed, is er serieus meer dan 80.000 USD uitgegeven! Ik kon er, mede door de hoge financiële verwachtingen, niet bij zijn, maar zag later video’s van de extravagante begrafenis met dansende rouwenden op een lichtgevende discovloer, terwijl er vuurwerk de lucht inspoot. Ook de dansende dragers ontbraken niet.
Helaas moeten de dragers nu zelf ook thuisblijven. Er mogen in Ghana voorlopig geen grote begrafenissen worden gehouden. De ongelukkigen die niet thuisbleven en toch gaan dansen met de inmiddels wereldberoemde dragers zullen nog even moeten wachten in het mortuarium.
